38573304

F*ck de zelfzorg

Fri, 21 Nov 2025 12:06:26 GMT

F*ck de Zelfzorg

Diagnose jungle

“Eén, twee, drie, vier, vijf…”. Ze was even stil en keek mij aan over de rand van haar bril. “Zeventien,” zei ze, een nieuwe psychiater, en keek weer naar het papiertje dat voor haar lag op de tafel tussen ons. “Zeventien diagnoses. Hóe heb je dat gedaan?”

Ik keek haar aan. Hoe heb ík dat gedaan? Hoe hebben júllie dat gedaan, dacht ik. Ik zei niks. Ik wist niet goed wat ik moest zeggen. Ik hoorde en voelde haar verbazing, maar kon niet inschatten of ze het mij kwalijk nam, mij ter plekke opgaf of dat ze verbouwereerd was. Ik was er zo vaak tegen in gegaan, de ´diagnosezucht´, zoals ik de GGZ en de zorgverzekeraars op mijn beurt ‘terug-diagnostiseerde’, maar in veel gevallen had ik met het verdedigen en beschermen van mijn ‘ik’ vooral bevestigd dat de diagnose die zojuist gegeven was, klopte. Met alle gevolgen van dien.

Niet alleen door ingrijpende ervaringen waar ik als kind mee te maken kreeg, maar ook door de lading diagnoses die ik daarna cadeau kreeg, raakte ik mijzelf, degene die ik in de kern ooit was geweest en probeerde te blijven, totaal kwijt, bedolven onder het verlangen van de mens (ook die van mijzelf) naar ordening van iets dat niet altijd te ordenen valt. En niet alleen ík raakte mijzelf kwijt, ook de wereld om mij heen raakte kwijt wat nog gezond was in mij.

Mijn oprechte tranen waren theatraal, mijn vriendelijkheid was onderdeel van het aantrekken van de relatie; gaf ik kritiek of was ik boos, dan stootte ik af of was ik dwingend en bepalend. Probeerde ik een gewoon gesprek aan te gaan, dan manipuleerde ik; angst was vermijding en wanneer ik blij was, had ik een stemmingswisseling. Het voelde soms alsof niets van mijn zijn, niets van wat ik deed, nog van mij was. Alles werd geclaimd door de DSM, vragenlijsten en behandelcombinaties (die vaker niet aansloegen dan wel, maar dat kwam door de diagnose). Gepathologiseerd.

Ik word nog altijd verdrietig als ik terugdenk aan deze tijd. En met een glimlach denk ik terug aan de psychiater die tegenover mij de diagnoses aan het tellen was en met een oplossing kwam: “Kies jij er maar één, mij maakt het niet uit.”

Ze bleef helaas niet lang. Maar vele jaren later begon ik te begrijpen hoe het is als er gewerkt wordt met dat wat ik zelf als klacht ervoer. Dat er wel een diagnose is, want dat moet en geeft iets van taal, maar dat die niet langer leidend is in hoe er met mij wordt omgegaan. Hoe het is als ik hoofdbehandelaar werd van mijn eigen helingsproces. Hoe ik mijzelf terug kon vinden onder die laag stoornis en ziekte, en ontdekte dat alles wat ik deed niet gestoord of ziek was, maar bescherming. Dat het juist had voorkomen dat ik gestoord of ziek zou worden. En dat het eigenlijk veel gestoorder was geweest als ik het niet had gedaan.

Ik was niet gek, een deel van mij was gewond. Het is maar net waar je naar kijkt.

Diagnose jungle

Fri, 21 Nov 2025 12:03:12 GMT

Diagnose jungle

Ergens was iemand

Sun, 07 Sep 2025 17:46:10 GMT

Ergens was iemand

Beste hulpverlener,
Weet je nog, toen ik in paniek belde aan het einde van je werkdag? Hoe je tijd nam mij te spreken, hoopte iets te kunnen doen? Dat het ons niet lukte en je moest zeggen dat je op ging hangen, naar huis moest? Weet je nog hoe ‘hysterisch’ ik werd? Ik moest er vandaag aan denken. Met een mengeling van verdriet en dankbaarheid, de schaamte en woede voorbij.

Wat moet het ook lastig voor jou zijn geweest. Ik stelde mij voor hoe je misschien al een aantal keren gedacht had dat je af moest ronden. Hoe je probeerde je tijd te rekken. Hoe je je ´liet overhalen´, en hoe je waarschijnlijk wist dat je, eenmaal opgehangen, moest verdragen. Ik stelde mij het moment voor, en moest zelf slikken bij dat idee, dat je de verbinding verbrak. Een laatste check in je mail, je gedachten bij het telefoontje. 'Had ik iets anders kunnen doen?'. Een diepe zucht. 'Ze was heel dwingend, op een gegeven moment is het klaar!'. 'Ik-kon-niks-meer-doen', en hoe je dat misschien ongemakkelijk, verdrietig maakt of misselijk en boos. Niet alleen geconfronteerd met mijn onmacht, maar ook met die van jezelf.

Ik stelde mij voor hoe je opstond, je jas pakt, het bonzende hart, omdat je iemand alleen hebt moeten laten. Verlaten? Op de fiets of in de auto, fysiek op weg naar huis, je gedachten naar mij.

Weet je, ik dacht eraan, hoe naar ik het vind, dat ik je in die positie dwong. Hoe ik had willen roepen ‘Ik meen dit niet!’. Ik vond het vreselijk je tot 'dader' te maken. Je verantwoordelijk te maken voor mijn leven, lijden en dood. Ik begrijp dat het niet klopte wat ik zei, dat het niet over jou ging, niet over nu, dat het echo’s waren, maar ik was niet in staat het te stoppen.

Het was ook het niet kúnnen realiseren dat er, op dat moment, nergens meer iemand was die kon of wist. Ik moest boos worden om wat je niet deed - en wel móest kunnen. Want als jij het ook niet meer kon of wist, dan was het lijden voor mij ondraaglijk, zonder hoop op perspectief.

Zolang mijn woede jouw aandacht had, had ik controle. Niet over jou of over jouw tijd, maar over mijzelf. Over de hoop die ik dreigde te verliezen. Zolang jij de oplossing was voor mijn lijden, kon ik blijven hopen. Zolang ik woede voelde dat je mij had laten stikken, kon ik blijven geloven dat er érgens íemand was. De paniek en woede waren manieren houvast te vinden in een wereld die ik los was gaan laten. Om érgens een lijntje te houden met een oplossing. Ik maakte jou verantwoordelijk omdat ik het nodig had te kunnen blijven hopen. In wezen was het paniek dat zich aan het leven vastklampte, niet aan jou. Maar jij moest verdragen. Dat spijt mij.

Bedankt dat je bleef. Dat ik boos mocht zijn en bang. Dat ik mij niet hoefde te verantwoorden, verontschuldigen of verdedigen. Dat ik aan mocht haken, dat jij aanhaakte. Dat ik het je onmogelijk heb mogen maken zodat ik de verbinding, met hoop en leven, niet hoefde te verbreken.

Want érgens was íemand.

Ruimte voor nieuwsgierigheid

Thu, 26 Jun 2025 07:00:03 GMT

Ruimte voor nieuwsgierigheid

Lange tijd droeg ik de vrouw op de afbeelding met mij mee. Elke keer als ik mijn agenda opensloeg zag ik de zachte kleuren en de warme helderheid. Het sprak mij aan. Ik kon de plek waar ze stond bijna ruiken. Voelde de wind langs mijn huid en de warmte van de zon op mijn gezicht. Vaak probeerde ik mij een voorstelling te maken van hoe ze eruit zou zien, welke kleur ogen ze had, de manier waarop ze bewoog, hoe haar stem zou klinken en de manier waarop ze sprak.

Misschien straalt en lacht ze, heeft ze haar ogen gesloten, viert ze het leven, neemt ze de geur en de warmte in zich op. Misschien huilt en schreeuwt ze het uit, is het gebaar dat zij met haar handen maakt een teken van wanhoop, voelt ze zich verloren en laat ze zich troosten door de omgeving waarin zij staat. Telkens weer realiseerde ik mij: zolang ze zich niet omdraait zal ik niet weten hoe ze eruit ziet, zal ik niet weten wie ze is.

Maar ze leerde mij ruimte te maken voor de nieuwsgierigheid die ik verborgen in mij droeg.

Nieuwsgierigheid: de innerlijke drang om te ontdekken, te leren en te begrijpen wat er in en om ons heen gebeurt. Het stimuleert exploratie, groei, zelfinzicht en aanpassing aan nieuwe situaties.

Als kind was ik eindeloos nieuwsgierig. Maakte contact met alles en iedereen. Ik wilde alles weten, leren en begrijpen. Mijn vragen waren onuitputtelijk. Elk nieuw antwoord leverde een verscheidenheid aan nieuwe vragen. Mijn nieuwsgierigheid was de nieuwsgierigheid van een open en betrokken kind, maar werd ook een manier waarop ik íéts probeerde te begrijpen van, en grip te krijgen op, een wereld die ik maar zelden begreep. Een wereld waarin ik pijn had, bang en alleen was en leed.

Nieuwsgierigheid wordt vaak gezien als een positieve, open en verbindende kwaliteit, terwijl complex trauma juist diepgaande kwetsbaarheid, fragmentatie en overlevingsmechanismen met zich meebrengt. De hyperwaakzaamheid dwong mijn systeem om zich te richten op dreigingsdetectie. Nieuwsgierigheid vraagt een mate van vertrouwen en openheid die ik door de diepgewortelde angst en het wantrouwen amper waar kon nemen.

Het duurde niet lang voor ik begreep dat ik mijn nieuwsgierigheid moest beperken. Dat zien en begrijpen wat er gebeurde of was gebeurd ondraaglijk was. Dat ik mij geen raad wist met wat het met mij deed. Dat ik alleen was met geheimen die te groot waren om te dragen. En ik moest stil blijven, ik moest vooral stil blijven.

Ik verdeelde mijn binnen- en buitenwereld in een veilige zichtbare wereld en in een onveilige onzichtbare wereld. Ik sloot mij af voor de onveilige wereld en leerde hoe ik die kon vermijden, dat ik die móést vermijden. Ik leerde die wereld zodanig onzichtbaar maken dat ik amper nog wist dat hij bestond. Ik leerde dat ik mij af moest keren van wat ik voelde, wist of ontdekte. Ik leerde dat angst en bestraffing mij ‘hielpen’ om mijn natuurlijke drang te willen ontdekken kon blokkeren, nog voordat ze op gang was gekomen. Zo doofde mijn nieuwsgierigheid uit.

Nieuwsgierigheid opent. Vermijding sluit. Nieuwsgierigheid vraagt, luistert en leeft. Angst blokkeert. En soms, soms moet dat ook, om te kunnen overleven en niet te worden overspoeld.

Door de innerlijke fragmentatie en dissociatie was het lastig om coherent en nieuwsgierig contact te maken met mijn eigen binnenwereld. Voor verschillende delen bleef nieuwsgierig zijn een gevaarlijke eigenschap, waar ik mij ver van moest houden. Ik ben nooit expliciet aan de slag gegaan met nieuwsgierigheid. Daarvoor had ik immers nieuwsgierigheid nodig gehad, en precies dat stond op slot. Pas achteraf kan ik terugkijken op dat wat ruimte gaf, en hoe essentieel veiligheid daarin is geweest.

De vrouw op de afbeelding leerde mij dat ergens in mij nieuwsgierigheid bestond. Ik wílde immers weten wie ze was. Ik kon me daar een voorstelling van maken, een prachtig beeld. Maar het bleef een beeld, niet de realiteit. Mijn verbeeldingskracht hielp me niet alleen om ´mooie beelden´ te maken, maar ook om overtuigingen in stand te houden die ik nodig had om te overleven. Het onderdrukte mijn nieuwsgierigheid die mogelijk een werkelijkheid zou onthullen die veel te overspoelend zou zijn geweest. Een werkelijkheid die leefde in de onzichtbare onveilige wereld en die daar vooral ook blijven moest.

Ze leerde mij ook hoe belangrijk een veilige omgeving is om nieuwsgierig te mogen en kunnen zijn. Voor mij betekende dat: zacht, warm, beschuttend, helder en vrij. Ik moest op mijn eigen tijd, in mijn eigen tempo, kunnen kijken. Van een afstand, iets dichterbij, en dan weer wat verder weg. Het bleek belangrijk dat ik mij een voorstelling kon maken vóórdat ik op onderzoek ging. Het gaf mij de mogelijkheid het beeld dat ik had gevormd te bevragen op het moment dat ik daar klaar voor was. Het gaf een aantrekkingskracht die het verleidelijk en mogelijk maakte in de buurt te blijven van wat wél zichtbaar was.

Voor nieuwsgierigheid was geduld nodig, een ruimte om langzaam te kunnen ontvouwen. Ik had tijd nodig om te kunnen slikken als ik schrok. Om op adem te kunnen komen als het te veel was. Om te rouwen als het nodig was. Om troost toe te laten op de plekken waar ik dat verdroeg. Om te delen met de mensen waar ik voor had gekozen. Om te kunnen zorgen voor de wonden en die in zachtheid en met aandacht te kunnen laten helen. En, ook om te vieren wat te vieren viel!

Ze leerde mij ook dat ik niet overal nieuwsgierig naar hóéf te zijn. Dat het oké is om sommige dingen te omhullen met mijn eigen voorstelling, met een onvervuld verlangen of een onrealistische toekomstdroom. Sommige dingen mogen mooi blijven. Zolang ik óók blijf luisteren naar wat verdrietig is in mij. Mij blijf verbinden met wat rouwt, met wat pijn draagt en zich eenzaam voelt.

Met de tijd leerde ik de vrouw steeds beter kennen. Haar mooie kanten, haar talenten, haar warmte, háár nieuwsgierigheid. Ik leerde haar schaduwkanten, haar pijn, haar littekens en wonden. Het beeld dat ik van haar had gemaakt veranderde, naarmate er meer ruimte was om te ontdekken, leren en begrijpen. Toen ik eindelijk durfde, toen ik eindelijk kon. Toen ik zag, én kon laten zien, in welke omgeving zij zich nu bevond.

Toen zij zich had omgedraaid, kon ik haar herkennen. Ze bleek mijn eigen spiegelbeeld.

Zolang het mijn schuld was

Wed, 25 Jun 2025 06:28:37 GMT

Zolang ik dacht dat het mijn schuld was

Zolang ik dacht dat het mijn schuld was, had ik invloed.

Als ik het fout had gedaan, kon ik het goedmaken. Als het aan mij lag, kon ik het veranderen. Als ik de oorzaak was, was ik ook de oplossing. Schuld en zelfverwijt waren een manier om grip te houden op wat ondraaglijk was, houvast in een wereld die mij losliet, grip op een werkelijkheid die mij geen grond gaf: dat ik beschadigd was en het niet had kunnen stoppen.

Zolang ik dacht dat het mijn schuld was, was er geen verbinding nodig. Geen verbinding mógelijk. Geen ruimte voor erkenning dat de relatie ongelijk, onveilig en onmogelijk was. Er was geen ander en in feite was er ook geen ‘ik’. Geen ruimte voor ontmoeting, noch met de ander, noch met mijzelf.

Zolang ik dacht dat het mijn schuld was, droeg ik niet de machteloosheid. Het besef dat ik klein, afhankelijk, kwetsbaar en onschuldig was. Dat het niet aan mij lag, maar aan wat een ander deed óf niet had gedaan. En, dat ik niets had kunnen doen om het te voorkomen.

Met het loslaten van schuld en het aanklagen van mijzelf, verloor ik de illusie die ik had van invloed. Ik moest toestaan dat het onrecht geen reden had gehad, dat er geen rechtvaardiging was geweest, geen logica, geen betekenis én ik moest erkennen dat ik niet langer alleen was. Dat er een ander was, dat er altijd een ander was geweest. Dat er een ‘ik’ was in de aanwezigheid van die ander.

En dat ik leed.

Een beweging naar het mogen voelen van onrecht. Het mogen benoemen van de immense pijn, angst en eenzaamheid waaronder ik geleden had. Het uitspreken van het verlangen in relatie tot een ander te mogen staan, mij te mogen en kunnen verbinden met een wereld die waarheid dragen kan. Het mogen erkennen dat ik niet langer hoefde te dragen wat een ander had laten vallen. Mij geborgen mogen gaan weten in de aanwezigheid van een veilige ander.

Aanklagen werd een bevrijding, waarin ik trouw bleef aan mijzelf. De brug naar erkenning, naar waarheid én naar verbinding. Een brug naar mijzelf, en vandaaruit naar de wereld om mij heen. De aanklacht werd een plek waar ik mij gelijk-en-waardig kon maken en zijn. Waar ik in verbinding kon blijven, zonder mijzelf óf de ander te verliezen.

Met het loslaten van schuld, het toelaten van machteloosheid en het erkennen van onrecht, verloor ik niet invloed, zij veranderde. Mijn verleden kon ik niet veranderen, maar mijn toekomst hoefde ik niet langer te laten bepalen. Van het niet langer alleen hoeven dragen, maar in relatie tot een ander te mogen en kunnen staan.
En, te mogen kiezen met wie.

Ik was niet de oorzaak.
Ik was niet schuldig.
Ik was een kind.

In het aankijken van de ander,
en in het weigeren mijzelf nog langer te verlaten leg ik de schuld neer.

Ik kijk op.
Ik kijk aan.
En ik kies
voor mij

En voor het gezamenlijke pad van heling dat voor ons ligt.

Door het leven omarmd

Wed, 28 May 2025 15:49:44 GMT

Door het leven omarmd

“Hoe gaat het met je, Dante?”, vroeg hij mij op een zondagochtend. Ik draaide mij om en keek hem aan. We stonden samen aan een tafel. Hij met een kan vol koffie, ik met een kopje waar nog wel wat koffie bijgeschonken kon worden.

Ik viel stil toen ik hem hoorde en zag en begreep wat hij mij zojuist had gevraagd. Hoe kon ik deze man, die niet lang geleden daarvoor zijn zoon had verloren, vertellen dat ik mij dichterbij de dood voelde dan het leven? Ik slikte, keek naar beneden en vroeg hem: “Ik weet niet wat je kunt hebben?”.

“Ik vraag hoe het met je gaat”, zei hij, terwijl hij oogcontact probeerde te maken en zijn kan koffie op de tafel neerzette nadat hij mijn kopje had gevuld.

Met zijn armen leunde hij iets op de tafel en boog zich naar mij toe. Ik voelde mij in die tijd nergens mee verbonden. Niet met de ander naast mij, niet met mijzelf, niet met het leven en eigenlijk niet eens met de dood. In mij groeide de overtuiging dat ik niet bestond en mijn afwezigheid niet eens leegte achter zou laten. Ik was óók in de war geraakt van wat ik had gezien bij deze vader. Hoe hij rouwde om zijn kind. En had mij een aantal keer de vraag gesteld: zou een ander zo rouwen om mij?

Hij luisterde aandachtig, soms met een kleine glimlach op zijn gezicht, met een bevestigend gehum of zichtbaar geroerd door de tranen in zijn ogen. Terwijl hij mij bleef aankijken liep hij naar mij toe. Pakte mij bij mijn schouders en zei: “Ik kan het allebei niet pap.” Het waren de laatste woorden die deze vader van zijn zoon had gelezen.

Ik voelde hoe vanuit mijn tenen tranen kwamen, probeerde mij bij elkaar te houden. Het was niet mijn positie om verdriet te laten zien bij deze rouwende man. Mijn adem stokte, mijn lichaam spande alles aan. Maar hij sloeg zijn armen stevig om mij heen en zei: ‘Huil maar, ik kan het hebben.’

Zijn beschuttende armen voelden voor mij als 'een welkom' door het leven. Het leven had ‘ja’ tegen mij gezegd.

Als voor mij alle verbinding stil valt herinner ik mij vaak dit moment. Probeer zijn beschuttende armen om mij heen te voelen. Het moment waar afscheid en verbinding elkaar kruisten. Leven en dood. Het moment waarop ik het leven niet voelen kan, vertrouw ik erop dat het leven mij begroet en zal zoeken in een bries op mijn gezicht, in alle kleuren groen in de buitenlucht, in de zon die door de bomen schijnt, in de vogels die mij wekten met hun ochtendconcert. Ik hoef het leven niet te zoeken, het leven zoekt mij en blijft mij zoeken. Daar ontstaat met de tijd opnieuw ruimte om mij te verbinden met het leven, met mijn eigen leven, met het leven dat zich aan mij verbond. Met mijn naasten, hun beschuttende armen en de mensen die mij dierbaar zijn.

Friede sei mit dir!

Sun, 25 May 2025 05:59:02 GMT

Vrede zij met je!

Sjalom, Friede sei mit dir!

Een verhaal over uitersten, verraad en verzoening.

Wat ik hier deel, is een persoonlijk verhaal over verzoening, over schuld erkennen, en over hoe het mogelijk is je opnieuw te verbinden met jezelf, met een ander en de wereld om je heen. Juist in deze tijd, waarin de wereld overspoeld wordt door verdriet, woede en onrecht, in het groot en in het klein, geloof ik dat we verhalen nodig hebben die laten zien en ervaren hoe het óók kan als menselijkheid weer onderdeel wordt van het verhaal. Van ons verhaal.

Twintig jaar geleden leerde ik Max kennen. Een oude, markante man. Vriendelijk, rustig en gedreven. Iemand bij wie ik me op mijn gemak voelde, die mij nieuwsgierig maakte. Iemand die ik gemakkelijk lief was gaan hebben, die ik ‘mijn Duitse opa’ was gaan noemen.

Op een vrijdagnamiddag was ik door hem, samen met zijn vrouw, uitgenodigd bij hen thuis. Ik herinner mij de tafel waaraan we zaten, vól ‘Kaffee und Kuchen’, de geur van kaneel en Max zijn handen die de mijne pakten. Max wilde mij vertellen. Vertellen over een donkere tijd in zijn verleden. Vertellen over de donkere tijd van Duitsland. Vertellen over een donkere tijd in de wereldgeschiedenis. Vertellen over een van de donkerste tijden in onze wereldgeschiedenis.

Max was geboren in het begin van de vorige eeuw. Zijn vader sneuvelde in de Eerste Wereldoorlog. Hij groeide op in een internaat, waar hij als jonge jongen met het nationaalsocialisme werd geïndoctrineerd. Tijdens een persoonlijke ontmoeting met Hitler, waarin hij hem een hand kon geven, was hij voor hem gevallen. Hij geloofde, vocht, en droeg bevel. Hij leidde jonge jongens op aan het front. Hij was daar, in de diepste afgrond van de menselijke geschiedenis, onderdeel van wat niet meer goed te praten valt. “Ik ben verleid en misbruikt”, zo herhaalde hij telkens opnieuw, terwijl ik aandachtig naar hem luisterde en mijn best deed met een open houding te blijven luisteren en mij afvroeg of ik zo naar de mensen zou kunnen luisteren die mij hadden beschadigd en getekend voor het leven. Zou ik het aankunnen om liefde en gruwel samen in één mens te ontmoeten?

Hij vervolgde. “Ik stond voor een groep mannen die de vijand was. Ik´hoorde´op dat moment een zin in mijn hoofd. Het was alsof mij de ogen werden geopend. Ik zag geen vijand meer, ik zag de ogen van een ander. Ik zag een mens. Ik heb mijn wapens neergelegd, stak mijn handen omhoog en heb mij overgegeven aan de soldaten tegenover mij.”

Ze namen Max mee in krijgsgevangenschap. Hij werd veroordeeld als oorlogsmisdadiger en zat zijn straf uit, ver weg van de plek waar hij ooit geboren was. Ik probeerde mij voor te stellen hoe hij als baby in een wiegje had gelegen en aan wat zijn moeder gehoopt zou hebben voor het leven van haar zoon. Èn ik vroeg mij af, of ik op dezelfde liefdevolle manier kon denken over de mensen die mij zo hadden beschadigd. Over wat de mensen die hij beschadigd had van mij zouden denken, nu ik hier samen met hem koffiedronk. Waar is de grens tussen verraad en neutraliteit? Tussen lafheid en oordeelloos luisteren?

Jaren na de oorlog, toen hij inmiddels teruggekeerd was naar Duitsland, ontdekte hij waar de zin geschreven stond die hij op het moment van overgave had gehoord. Hij vloog naar Israël en vroeg de mensen om vergeving. Max wilde rechtzetten wat nooit meer goed te maken was. Max zocht verzoening.

Max was 104 toen zijn vrouw hem voorlas uit een dagboekje, terwijl zij samen aten van het ontbijt. Een verhaal over een jongen in gesprek met een rabbi. De rabbi eindige zijn gesprek met de jongen, net als de vrouw van Max dat deed en riep luid: “Max, Sjalom! Friede sei mit dir!”. Max’s vrouw liep naar de slaapkamer om het boekje terug te leggen. Toen ze terugkwam was Max overleden.

Max confronteerde mij met één van de moeilijkste thema’s in mijn persoonlijke leven en, ik denk ook, van deze tijd. Hoe gaan we om met schuld, met het kwaad, met daderschap, gruwelijkheden, slachtofferschap, met ongelijkheid en met de pijn die we elkaar aandoen.

Ik heb moeten rouwen om onze vriendschap. De onbevangenheid verdween toen ik wist wie hij was geweest. Ik moest mezelf opnieuw tot hem gaan verhouden om met hem in verbinding te kunnen zijn. Die nieuwe verbinding voelde heler, zuiverder. Ik had er nu voor gekozen om mij te verzoenen met alles wat deze man was én was geweest en hem lief te hebben. Verzoening werd een keuze die mogelijk was, nadat ik het donkerste donker had gezien en erkend. Nadat ik had kunnen rouwen én had kunnen helen, nadat gruwel en liefde samen konden, vooral in mijzelf.

Ik denk vaak terug aan Max. Aan de blik in zijn ogen en de manier waarop hij zijn handen bewoog terwijl hij mij zijn verhaal vertelde. Ik denk vaak aan hoe mijn binnenwereld op jonge leeftijd versplinterde door het geweld dat mij werd aangedaan en aan hoe het mij verdeelde en fragmenteerde. Aan de schade die ik mijn leven lang bleef houden, de beperkingen, het verlies, de rouw, de woede over vernederingen, de littekens en het verdriet. Aan hoe alles wat verdeeld is in mij ooit samen mag en kan komen. Aan de laatste zin die Max hoorde van zijn vrouw: Vrede zij met jou!

Ik hoop dat dát vrede is! Als we in de ogen kunnen kijken. Als we kunnen toelaten, nádat we de pijn hebben erkend. Nadat we in verwarring zijn geweest misschien, en boos. Nadat we hebben mogen en kunnen aanklagen. Als we konden en mochten rouwen en tranen ons verdriet kunnen troosten. Als we de ander durven vragen: wil en kun jij mij weer zien als mens? Als we niet meer hoeven wegwerken wat niet leuk, fijn, aangenaam of zelfs gruwelijk is, maar dat we het toelaten, als onderdeel van wie wij zijn in deze wereld. Als we kunnen verzoenen, als de uitersten in het midden samenkomen. In het midden waar pijn niet verzwegen hoeft te worden, maar verzorging ontvangt en warmte, gedragen wordt en getroost. Als we er voor durven kiezen bij elkaar te komen, naast elkaar te staan, en blijven.

In verbondenheid, in waarheid, maar bovenal in en met menselijkheid. `Ik zag een mens`.

Sjalom, Salaam, Vrede - met en in ons allen.

Bloeien

Fri, 09 May 2025 06:17:02 GMT

Wat heeft een bloem nodig om te bloeien

Een bloem bloeit niet zomaar. Ze heeft licht nodig, water, aarde, warmte, ruimte. En ook dan is het niet zeker of de bloem tot bloei zal komen. Een late vorst, een ruwe hand, een te felle zon – en haar tere blaadjes kunnen beschadigen. Toch blijft ze proberen. Elk seizoen weer. Dat is de kracht én de kwetsbaarheid van een bloem.

Voor met mensen die vroeg in hun leven gekwetst zijn, die geleerd hebben dat de wereld onveilig is, is dat vergelijkbaar. Trauma nestelt zich vaak in het lichaam, in het zenuwstelsel, in relaties. En net als een bloem, hebben ook zij iets nodig om weer te kunnen groeien. Niet ‘hersteld worden’ van buitenaf, maar de juiste omstandigheden om van binnenuit tot bloei te komen.

Als we goed kijken naar een bloem, leren we iets wezenlijks over leven, groei en kwetsbaarheid. Want een bloem kan nog zo veel potentie in zich dragen, zonder de juiste omstandigheden blijft ze gesloten. Wat heeft een bloem nodig om te bloeien? En wat vertelt dat ons over wat een mens nodig heeft?

Licht – Gezien worden in je mens-zijn

Licht is levensenergie. Zonder licht weet een bloem niet waar ze naartoe moet groeien. Zo is het ook met mensen. We hebben licht nodig in de vorm van erkenning: gezien worden in wie we zijn, niet alleen in onze pijn, maar ook in onze kracht. Voor mensen met trauma betekent dat: niet gereduceerd worden tot een diagnose of gedrag, maar als volledig mens erkend worden.

Water – Emotionele voeding en nabijheid

Water is zacht, maar onmisbaar. Het stroomt, voedt, en maakt leven mogelijk. Voor mensen met trauma is zachtheid vaak iets wat ze gemist hebben. Water staat voor nabijheid zonder druk, een veilige aanwezigheid, iemand die blijft, ook als het moeilijk wordt. Het is de troost die niet per se woorden nodig heeft, maar gewoon er zijn.

Aarde – Een veilige bedding

Een bloem wortelt in de aarde. Als de bodem giftig is, te droog of te onstabiel, kan ze niet groeien. Zo is ook de mens afhankelijk van een bedding: een omgeving waarin veiligheid voelbaar is. Dat kan een plek zijn, een gemeenschap, of een relatie waarin je tot rust mag komen. Voor iemand met trauma is dat vaak het beginpunt van heling: weten dat je niet meer hoeft te vechten om te bestaan.

Temperatuur – Afstemming en tijd

Een bloem kan niet bloeien als het te koud is, maar ook niet als het ineens te heet wordt. Alles heeft zijn tijd. Heling kent geen klok. Wat iemand nodig heeft is afstemming: ruimte om zelf het tempo te bepalen. Soms is vertraging precies wat groei mogelijk maakt.

Ruimte – Vrijheid om te zijn

Een bloem kan niet openbloeien als ze wordt vastgehouden. Ze heeft ruimte nodig om haar eigen vorm aan te nemen. Zo ook een mens: ruimte om nee te zeggen, om zichzelf te zijn, om grenzen aan te geven zonder bang te zijn voor verlies. Voor mensen met trauma is autonomie een sleutel tot herstel.

De kunst van nabijheid

Misschien is het wel de grootste misvatting dat we mensen moeten 'fixen' en repareren. Alsof bloeien iets is dat je kunt forceren. Maar wie ooit een bloem van dichtbij heeft bekeken, weet: je kunt haar niet open trekken zonder haar te beschadigen. Je kunt alleen zorgen voor de omstandigheden. Licht geven. Water bieden. Geduldig wachten. En vertrouwen dat er van binnen iets leeft dat naar buiten wil.

Voor mensen die leven met trauma is dat niet anders. Er is niet altijd een oplossing nodig, maar heel vaak bedding. Geen haast, maar aanwezigheid. Geen oordeel, maar ogen die werkelijk kijken. Soms is het genoeg om gewoon naast iemand te blijven zitten, ook als je het zelf niet begrijpt.

We kunnen allemaal een stukje aarde zijn voor een ander. Een beetje licht. Een beetje ruimte. Een klein beetje zachtheid. Ik denk dat heling daarin vorm krijgen kan: niet in de grote gebaren, maar in de stille keuze om te blijven. Met open handen, waarin de bloem tot bloei kan komen.

Ik zal u tot vrijheid dwingen

Fri, 25 Apr 2025 07:31:03 GMT

Ik zal u tot vrijheid dwingen

"Ik zal u tot vrijheid dwingen."

Deze zin las ik toen ik leerde voor een tentamen bestuursrecht. Hij stond ergens in een hoofdstuk, bijna onzichtbaar in een voetnoot. De zin fascineerde mij. De uitspraak gaat terug op de filosoof Jean-Jacques Rousseau. In zijn werk Du Contrat Social betoogt hij dat echte vrijheid betekent dat je leeft naar wetten die je jezelf - als lid van een gemeenschap - hebt opgelegd. Wie zich daaraan onttrekt, moet worden teruggebracht tot de algemene wil: “Men zal hem dwingen vrij te zijn.”

Deze zin roept bij mij vragen op over macht, autonomie en wat vrijheid eigenlijk betekent. Dwingen impliceert een machtsuitoefening, een vorm van geweld of druk. Terwijl vrijheid juist gaat over ruimte, zelfbeschikking, over het mogen kiezen.

Kun je iemand dwingen om vrij te zijn? Of vernietig je daarmee de essentie van vrijheid?

Trauma ontnam mij mijn vrijheid. Het zette zich vast in mijn lichaam, in de manier waarop ik over mijzelf dacht, in keuzes die ik maakte - of juist niet kon maken - en in de manier waarop ik keek naar de mensen en de wereld om mij heen.

Vaak heb ik ervaren hoe anderen - en ikzelf - mijn gedrag hebben willen veranderen. Vanuit zorg. Vanuit de aanname dat het beter voor mij zou zijn. En misschien ook omdat het gewoon lastig was. Complex. Moeilijk. Te moeilijk. We zijn geneigd om in te grijpen wanneer gedrag afwijkt van het gangbare. We willen helpen, beheersen, corrigeren en normaliseren.

Steeds meer ontdekte ik hoe deze schadelijke, ontregelende en herhalende patronen, voor mij een oplossing waren geweest. Een oplossing om te kunnen overleven. En de roep van mijzelf of de ander om te helen, om los te laten, om vooruit te gaan, om normaal te doen - om vrij te zijn! - voelde als dwang. Met het te snel willen fixen van ongewenst - onbegrepen - gedrag werd mijn onvrijheid bevestigd. Het ‘bevel’ tot autonomie en vrijheid ondermijnde het juist. Wat gezien werd als verstoring, was een houvast. Wat ik moest afleren, had mij geholpen te blijven staan. Het had mij, hoe klein ook, de ruimte blijven geven om letterlijk te kunnen blijven ademen.

Ik de b log In de steigers sch reef ik daarover al eens eerder.

Ik geloof dat vrijheid ontstaat als ze vrijwillig gekozen kan worden. Vrijheid kan niet worden afgedwongen. Vrijheid vind ik in mijn eigen tempo, op mijn eigen manier, met de juiste mensen en onder de juiste omstandigheden. Vrijheid begint bij de erkenning dat ik vrij ben in mijn eigen onvrijheid. Bij de ruimte die ik mijzelf geef én die ik krijg om niet oké te zijn. Om te mogen zijn, doen en blijven waar ik ben, bij wat ik nodig heb. In een samenleving die zich daaraan committeert.

Daar waar ruimte is om níet vrij te zijn, ontstaat de mogelijkheid om te kiezen voor vrijheid, tot ik zelf voel: nu wil én kan ik verder.

Als zorg pijn doet

Sun, 20 Apr 2025 09:42:40 GMT

Als zorg pijn doet

Als zorg pijn doet

Reflecties op het verband tussen iatrogene schade en moreel trauma

“Misschien, als je in de spiegel had gekeken, had je gezien dat ík niet te veel was, te moeilijk, maar dat mijn problematiek voor jou te veel en te moeilijk was. Dat het raakte aan jouw eigen pijn. Dat de machteloosheid je confronteerde met de grenzen van wat jij kon. Misschien had je dan afstand kunnen nemen en om hulp kunnen vragen. Zoals ik dat bij jou deed. Zoals ik dat, achteraf, misschien ook beter niet had kunnen doen.”

Bovenstaande tekst is een fragment uit een brief die ik een aantal jaren geleden schreef aan ‘de hulpverlener’, in een poging om schade te verwerken die ik had opgelopen door behandelingen in de GGZ. Zorg heeft de potentie om te helen, maar soms gebeurt het tegenovergestelde. Soms doet zorg pijn.

Die pijn is niet altijd fysiek. Zorg kan ook beschadigen op psychologisch en emotioneel vlak. Dit wordt wel iatrogene schade genoemd, schade die ontstaat als gevolg van de zorg zelf. Dit kan ontstaan door een gevoel van vernedering, het herhaaldelijk niet gehoord worden, verlies van autonomie of zeggenschap over je eigen leven, het dwingen tot behandelingen zonder instemming of het verergeren van bestaand trauma. Deze ervaringen kunnen diep ingrijpen in het gevoel van eigenwaarde, vertrouwen en veiligheid.

De afgelopen jaren ben ik me steeds bewuster geworden van hoe vaak deze schade ontstaat door een gebrek aan kennis over de complexiteit en gelaagdheid van complex trauma. Veel zorgverleners waar ik als cliënt mee te maken had, leken onvoldoende zicht te hebben op de gefragmenteerde binnenwereld waarmee ik worstelde. Tegelijkertijd werkten zij in een systeem vol regels, beleid en protocollen - waarin van hen werd gevraagd om 100% te handelen, in situaties waarin ze misschien nog geen 50% zicht hadden op wat er werkelijk speelde.

Langzaam begon ik te begrijpen dat ook hún positie iets met hen moet hebben gedaan. Want wat als je als professional wéét dat je tekortschiet, maar gebonden bent aan richtlijnen? Wat als je ziet dat iemand lijdt, maar je daarbinnen geen ruimte voelt om werkelijk aan te sluiten? Wat als het lijden van de ander ondraaglijk is om te zien en je het niet kan voorkomen? In dit spanningsveld ontstaat wat we moreel trauma (of moral injury) noemen. Moreel trauma verwijst naar schade die ontstaat wanneer iemand iets moet doen - of juist moet nalaten - dat indruist tegen hun eigen waarden en ethiek. Het kan leiden tot een innerlijk conflict dat diepe sporen kan achterlaten.

In mijn eigen ervaring ging het om het gevoel voortdurend verkeerd begrepen te worden. Er werden diagnoses gesteld die later onjuist bleken te zijn. Mijn gefragmenteerde binnenwereld werd niet herkend of erkend. In plaats daarvan werd er gestuurd op protocollen, medicatie, separatie, fixatie, ontslag, strakke regels, beheersing en afstand. Elke keer dat ik als ‘moeilijk’, ‘manipulatief’ of ‘ongrijpbaar’ werd bestempeld, verdween ik een stukje verder. Niet alleen uit de behandelkamer, maar ook uit mezelf. Ik begon mijn eigen behoeften te wantrouwen, twijfelde aan mijn recht om pijn te hebben én aan mijn recht op zorg voor die pijn.

Ik realiseer mij ook dat ik vroeg en vraag van een zorgverlener bij mijn pijn te blijven, de pijn die ik leed als kind van mij te láten zijn, en het niet te willen fixen. Daarmee vroeg en vraag ik van de zorgverlener getuige te zijn van onrecht dat mij is aangedaan, en dat zich vanuit het verleden als een echo in het nu herhaalt. Pas nu besef ik dat ik van hen vroeg het ondraaglijke mee te dragen en zij geconfronteerd werden met onmacht en machteloosheid.

In een systeem waarin beheersbaarheid boven verbinding lijkt te gaan, komt het ethisch handelen van een professional onder druk te staan. Je kunt dan als mens en zorgverlener vervreemden van jezelf. En juist daar, in die wederzijdse vervreemding, raakt iatrogene schade aan moreel trauma. Dit is waar behandelingen niet alleen mij beschadigde, maar ook de dynamiek tussen mij en de zorgverleners waar ik mee te maken had. Het is een systeem dat mensen tegenover zichzelf én elkaar zet. Daar ontstaat een breuk in de verbinding tussen elkaar. Wanneer de relatie tussen mij en de hulpverlener geen basis van wederzijds mens-zijn meer kent, raken we beiden beschadigd. De cliënt in zijn kwetsbaarheid. De zorgverlener in zijn waarden.

Het erkennen van deze dynamiek is geen aanklacht tegen zorgprofessionals mijnerzijds. Integendeel. Het is een uitnodiging tot verbinding en gezamenlijk herstel. Als we samen durven kijken naar wat er misgaat - en als ieder verantwoordelijkheid neemt voor wat binnen zijn invloed ligt - kunnen we opnieuw verbinden.

Dan wordt zorg weer zorgzaam. En kunnen we de pijn die zorg deed, samen helen.

Schreeuw om verbinding!

Thu, 17 Apr 2025 07:56:32 GMT

Schreeuw om verbinding!

Schreeuw om verbinding!

Ik stond midden op straat, in een omgeving die ik niet kende. Zonder jas, in het donker, het sneeuwde. In mijn linkerhand mijn zware koffer. Om me heen liepen mensen. In de etalages fonkelde kerstversiering, boven de straat hingen lichtjes. Het was alsof ik alles zag, maar niets voelde. De verbinding met wie ik was en waar ik was verbroken.

Langzaam herinnerde ik me waar ik vandaan kwam: ik was opgenomen. Ik herinnerde me het gesprek, de spanning die steeds verder was opgelopen. Ik herinner mij de onrust in mijn hoofd, de druk in mijn lijf. Ik herinner me...
De mensen, de lichtjes, de kerst. En ik huilde. Ik belde de afdeling. “Dante, laat je koffer maar ingepakt. Je moet naar huis.”

Ik werd gezien als lastig. Als manipulatief, destructief, onvoorspelbaar, moeilijk te behandelen. Grensoverschrijdend, impulsief en ongemotiveerd. Ze hadden gezien dat ik schreeuwde, dat ik mijzelf pijn had gedaan, dat ik wegliep en deuren dichtgooide. Dat ik soms urenlang niets zei. Momenten waarop ik overspoeld werd door gevoelens en herinneringen waarvoor ik geen woorden had, waarvoor ik nooit woorden had mogen hebben.
Mijn gedrag werd belangrijker dan mijn verhaal.

De term acting out verwijst naar gedrag waarbij iemand innerlijke spanningen, gevoelens of herinneringen niet onder woorden brengt, maar deze op een impulsieve of destructieve manier uit-acteert.

Vaak wordt dit gedrag gezien als problematisch. Als iets wat moet worden gereguleerd, begrensd, gecontroleerd. Gedrag dat moet worden veranderd met protocollen, medicatie, afzondering of ontslag. Maar wie alleen gedrag ziet, mist de boodschap.

Acting-out is trauma dat spreekt zonder woorden. Trauma laat zich niet beheersen met maatregelen of symptoombestrijding. Trauma vraagt om begrip. Om erkenning van datgene waar geen woorden voor zijn. Om nabijheid en de ruimte je opnieuw te mogen verbinden. Het is een reactie op onveiligheid, op een ontregeld zenuwstelsel, op pijn die niet verwerkt kon worden.

Ik heb me vaak veroordeeld gevoeld, alsof ik terechtstond. Niet als iemand met pijn, maar als dader van mijn eigen gedrag. De dader krijgt straf. Ik kreeg maatregelen. Ontslag. Separatie. Fixatie. Afzondering, dwang, strakke regels, afstandelijke behandelaren – ze versterkten mijn gevoel van onveiligheid. De boodschap was helder: ik was te veel. Te heftig. Te onhandelbaar. Mijn schreeuw om aandacht moest genegeerd worden, zodat hij zou uitdoven. Elke keer confronteerde me opnieuw met machteloosheid en controleverlies. Alsof mijn pijn niet mocht bestaan. Alsof ik niet mocht bestaan. Alsof alleen mijn ‘aandachttrekkerige’ gedrag bestond.

Mijn gedrag was geen schreeuw om aandacht. Het was mijn schreeuw naar verbinding!

Acting-out is een signaal. Mijn gedrag sprak waar ik dat zelf nog niet kon. En wie durft te luisteren voorbij de stilte en voorbij het schreeuwen, die kan misschien horen wat ik zelf nog niet durfde te zeggen:

"Blijf bij me. Ook nu. Juist nu."

Aanklagen en verbinden

Thu, 10 Apr 2025 14:12:36 GMT

Aanklagen en verbinden

Aanklagen en Verbinden

In mijn zoektocht naar eerherstel na trauma voelt het vaak alsof ik een keuze moet maken tussen aanklagen of verbinden. Ik voel de drang om de verantwoordelijkheid terug te willen leggen bij de mensen en instanties waar het verkeerd is gegaan, om erkenning te krijgen voor de schade die ontstond en het verlangen om mijn gevoel van menselijke waarde terug te vinden. Anderzijds voel ik de wens om te verbinden, om nabijheid te kunnen ervaren, om een brug te kunnen slaan en van elkaar te kunnen leren.

Aanklagen: het recht om te eisen dat de schade die is aangericht, erkend wordt. Verbinden: de stap naar het herstellen van relaties en het opnieuw opbouwen van vertrouwen. Soms lijken ze elkaar uit te sluiten, maar de laatste dagen begin ik mij af te vragen of dat klopt.

Aanklagen is niet het tegenovergestelde van verbinden. Het is de echo van een verbinding die ooit werd verbroken. Een beweging die begint bij het voelen van onrecht en eindigt - als het goed is - bij de hoop op herstel, omdat recht is gedaan aan wat niet kon blijven liggen.

Vaak wordt aanklagen gezien als iets wat de relatie verbreekt. Iets wat scheiding brengt. Conflict, afstand. Maar misschien is aanklagen juist een poging om te verbinden. Een verlangen om opnieuw in relatie te kunnen staan, op een manier die recht doet aan wie je bent, wat je hebt meegemaakt, en wat er nodig is om werkelijk aanwezig te kunnen zijn. Aanklagen geeft je het recht om je pijn te benoemen en de ander verantwoordelijk te houden voor hun daden of voor hun nalaten. Dat is niet een handeling van wraak, maar van recht doen aan wat niet werd gezien, gehoord of verstaan.

Aanklagen zonder de hoop op herstel is een roep in de leegte. Maar aanklagen met de intentie om te worden gezien, erkend en begrepen is een menselijke daad. “Ik wil niet voor altijd boos blijven. Maar ik wil ook niet doen alsof het nooit is gebeurd.” Het is weigeren om jezelf uit te vagen ten koste van harmonie. Het is je recht op bestaan terug claimen.

Daarom is het aanklagen, in de kern, geen breuk met verbinding, maar een voorwaarde voor een diepe, kwetsbare verbinding waarin ruimte is voor waarheid. Waarin alle stemmen mogen klinken, de boze, de verdrietige, de dankbare en opgeluchte.

Voor mij betekent dit dat aanklagen en verbinden samen een pad vormen. Dat eerherstel niet los te maken is van de bereidheid om te horen wat eerder niet gehoord werd. Dat gemeenschappen pas werkelijk inclusief kunnen zijn als ze ook bereid zijn de klachten, de aanklachten, te ontvangen zonder weg te kijken. En dat verbinding helend wordt wanneer zij geworteld is in gelijkwaardigheid en erkenning.

Zo wordt aanklagen een daad van liefde.
Een daad van trouw.
Aan jezelf.
Aan de ander.
Aan de mogelijkheid van een wereld waarin herstel niet begint met zwijgen, maar met durven spreken.
In verbinding.
Met elkaar.

Koffie?

Thu, 10 Apr 2025 07:08:38 GMT

Koffie?

"Zin in koffie?"

Het is aan het einde van een middag. De innerlijke spanning loopt op. Alles wat er in en om mij heen gebeurd is spannend. Van mijn lichaam voel ik niks meer, behalve koolzuur en bubbels in mijn hoofd. Hoe ik mijn best ook doe te landen in mijn lijf en ruimte wil geven aan de spanning in mijn systeem, ik ben in paniek en kan mijzelf niet meer kalmeren.

Ik denk terug aan al die jaren hiervoor dat ik in paniek op en neer liep over de gangen van een ziekenhuis of psychiatrie. Van mijn kamer naar de verpleging en weer terug. Ik kan haar bijna voor me zien. Ze loopt op en neer, op en neer. De chaos in haar hoofd is zichtbaar in de manier waarop ze loopt. Naar voren, beweeglijk, snel en onregelmatig, staat stil op de meest willekeurige momenten en denkt na, wat moet ik doen? Op zoek naar hulp.

“Kan ik wat voor je doen?”, hoort ze degene die de deur opent haar vragen. Ik zie hoe ze eerst redelijk rustig in de deuropening lijkt te staan, maar met een steeds hogere stem en hoger tempo, met onsamenhangende zinnen probeert duidelijk te maken dat ze het niet meer weet, dat ze niet meer goed kan zien, dat ze niet meer na kan denken en geen idee heeft wat ze moet doen. Letterlijk met haar handen in het haar. Het zoeken naar effectieve oplossingen maakt de error in haar hoofd groter en ze faalt.

Zij leerde zelfredzaamheid verwarren met effectiviteit en ze leerde niet te mogen verlangen naar affectiviteit. Ik voelde haar gesmoorde verlangen naar samenzijn en deze keer liep ik met haar mee. In een keer van de kamer naar de deur. Ik klop aan. De verpleegster doet open en stelt de vraag die ze zo vaak hoorde en effectief wilde beantwoorden opnieuw: “Wat kan ik voor je doen?”.

Ik slik, adem een keer goed door en zeg kalm en rustig: ‘Ik word gek in mijn hoofd, wil je alleen maar even bij mij zijn?’.

Ze lacht, staat op, loopt richting de keuken en zegt: ‘Zin in koffie?’

Hechting

Tue, 01 Apr 2025 14:10:52 GMT

Dat noemen we ook wel hechting

´Dat noemen we ook wel hechting´, zei hij terwijl hij met een glimlach naar mij kijkt. Misschien vonden we het beiden spannend het woord in de mond te nemen, dacht ik.

Ik zit bij mijn ontslaggesprek en kijk terug op de maanden die ik in het ziekenhuis verbleef. In de dagen voor mijn ontslag had ik stil gestaan bij de afgelopen maanden, maar ook gedacht aan de afgelopen jaren. Jaren waarin ik schade opliep als kind en vervolgens tijdens de vele opnames die daarop volgden. Ik dacht aan de hoop die ik had gehad veilig te zijn, op adem te kunnen en mogen komen en ik dacht aan de ´leegte´ die ik ervoer in instellingen waar ik verbleef en de grote angst voor afhankelijkheid die in en boven de gebouwen zweeft. Ik dacht aan hoe eenzaam ik mij voelde en hoe 'onthecht' zijn onderdeel was geworden van mijn identiteit. Hoe verbinden aanvankelijk gevaarlijk was, maar uiteindelijk ook het verlangen naar thuiskomen verdween.

In de avonden voor mijn ontslag sprak ik verpleegkundigen over de ervaringen die zo zijn blijven hangen. Hoe zij ingeprent zijn in mijn eigen manier van denken over mijzelf. Hoe opnames een plek werden waar ik niet wil zijn en zo snel mogelijk weg moet. Een plek waar het niet leuk is om de mensen te zien en waar ik aan het eind hoor te zeggen: ‘Ik hoop dat ik je nooit meer zie’. Een plek waar de angst voor afhankelijkheid soms groter lijkt dan het vertrouwen dat iets meer geborgenheid leidt tot een betere plek om te kunnen helen.

‘Is het niet raar dat we het ongezond vinden als ik nu tegen je zou zeggen dat ik je ga missen?’ vroeg ik de verpleegkundige. ‘Ik heb hier óók een goede tijd gehad. Ik moet iets wat ik écht voel wegmaken. Dat vind ik pas ziek!’. Ze knikte en lachte: ‘Ja' zei ze, je hebt gelijk.

De psychiatrie zou een plek moeten zijn waar mensen even thuis mogen komen. Wees niet bang om er iets meer een thuis van te maken. Want wie kan helen op plekken waar je niet mag zijn? Wie kan helen op plekken waaraan je je niet verbinden kan? Wie kan helen op de vlucht?

Waarom mogen we elkaar niet aardig vinden? Geraakt zijn door elkaar. Je hoeft niet bang te zijn dat ik afhankelijk van je word. Ik realiseer mij meer dan ooit tevoren; nooit, ben ik afhankelijk geweest van een opname of van een behandelaar, maar op deze plek en bij mijn huidige behandelaar leer ik mij verbinden. Die verbinding geeft de mogelijkheid mij met mijzelf te verbinden. In verbinding valt afhankelijkheid weg.

De verpleegkundige keek mij nog steeds aan: ´Ik ga jou ook missen, Dante´.

´Dat noemen we ook wel hechting´, zei de arts bij het ontslaggesprek, terwijl hij met een glimlach naar mij kijkt. Ik lachte terug, stond op en verliet de ruimte. Ik ga tevreden en met vertrouwen naar huis. Deze plek was een goede plek en als het nodig is kom ik weer.

Hechten is ons aan elkaar durven verbinden en ook durven loslaten in het vertrouwen dat we op andere plekken verder groeien.

Beste zorgverzekeraar

Sun, 01 Dec 2024 11:16:59 GMT

Beste Zorgverzekeraar

Beste zorgverzekeraar,

Ik had graag telefonisch contact met u willen maken, uw stem willen horen, maar ik raak in paniek als ik u bel en mijn ervaring is dat we er daarna niet zo goed meer uitkomen. Liever nog was ik bij u langsgekomen, met u in gesprek gegaan. Ik had mijn verhaal willen doen en van u willen horen wat u inspireert, wat voor u belangrijk is in het leven en hoe dat past bij de manier waarop u werkt en zorg wel of niet vergoed. Maar ik weet niet wie u bent. Ik weet niet hoe ik u vinden kan. En ik, ik ben verslagen, verdrietig, boos, gebroken en bang. Ik wil, ik moet bijna wel, van mij laten horen en daarom schrijf ik u deze brief.

De laatste keer dat ik zo bang was en mij in de steek gelaten voelde was toen ik beschadigd raakte op jonge leeftijd en niet mocht praten. Toen ik machteloos moest ondergaan, willekeurig slachtoffer werd. Het was toen ik hoopte op hulp waar hulp werd beloofd, maar waar ik mij eenzaam en wanhopig voelde met wonden die niet konden worden verzorgd, ze waren te complex, ik was te complex. De lange rij aan hulpverleners met wie u contracten had wisten zich met mij geen raad. Hun goede wil, maar gebrek aan kennis en ervaring leidde tot grote beschadiging en brak mijn vertrouwen en hoop op heling. Het was toen ik geen verleden, heden en toekomst meer had.

Ik kan u uitleggen hoe complex de situatie is, met cijfers komen, beargumenteren waarom vrije artsenkeuze moet blijven. Ik kan proberen u te overtuigen, maar ik kies er voor mijn verhaal met u te delen. Ik wil u vragen mijn brief niet alleen te lezen maar mee te voelen en mij te ontmoeten in mijn angst, verslagenheid en verdriet.

De eerste afspraak met mijn huidige behandelaar kan ik mij nog herinneren. Ik had mij met veel weerstand en verzet aangemeld bij een specialistisch trauma centrum. Daarvoor had ik 2 jaar op de wachtlijst gestaan. Heel eerlijk? Die wachtlijst vond ik niet zo erg, ik was namelijk in de jaren daarvoor beschadigd geraakt in de GGZ en keek er niet naar uit opnieuw iemand hetzelfde te laten doen. Maar dit keer was het anders. Ze bleek kennis van zaken te hebben. Ze bleek te begrijpen wat ze moest doen. Ze benaderde mij en al mijn delen, scherven en splinters met zorg, geduld en begrip. Ze is en bleef… bij alles. Delen in mij die nooit gesproken hadden durfden te spreken, delen die geen nabijheid verdroegen durfden toe te laten, delen voor wie emotie teveel was durfden te raken en geraakt te worden. In 5 jaar groeide ik van vrouw die bijna dagelijks dwaalde over straat, zonder hoop of perspectief, met vele opnames naar een vrouw die langzaam leven leerde vertrouwen.

Wat ik nu aan angst in mijzelf tegenkom heb ik niet eerder meegemaakt. De dreiging en constante doodsangst, de paniek die steeds opnieuw opvlamt. Het contact met mijn behandelaar ben ik eigenlijk al bijna kwijt. U heeft immers mijn tassen al buiten gezet. Waarom zou ik mijn jas nog uitdoen?

Mijn behandelaar is mijn psycholoog, mijn gesprekspartner, mijn bondgenoot en mentor, leraar, mijn mede-ouder voor jonge beschadigde delen, mijn hoop als ik alle hoop verlies, mijn licht als er alleen nog maar duister is, ze houdt vol, ze houdt vast, ze is en ze blijft. Bovenal is zij degene die dat alles kan blijven, in afgestemde nabijheid. Professioneel naaste. En met het afschaffen van de restitutiepolis kan ik mijn behandeling bij haar niet meer betalen.

Judith Herman, hoogleraar psychiatrie en gespecialiseerd in trauma en herstel schreef in haar boek ‘Waarheid, eerherstel en recht’ over een fase in het proces van traumaheling; de fase van gerechtigheid. Slachtoffers blijken als het gaat om gerechtigheid niet zo zeer bezig te zijn met het lot van de dader, maar met de eigen mogelijkheden om te helen. Volgens deze slachtoffers ligt daarvoor primair een verplichting bij de morele gemeenschap die hen ondersteunt bij herstel van wat hen is aangedaan.

U bent onderdeel van deze morele gemeenschap. En met het afschaffen van de restitutiepolis ontkent u de schade die ik heb geleden als kind, de schade die in de gemeenschap onvoldoende helen kon en die een plek heeft gevonden bij mijn huidige therapeut. Ik zie het mede als uw verantwoordelijkheid mij en andere mensen met mij te voorzien van goede zorg en roep u op de kosten van specialistische GGZ behandelingen betaalbaar te houden.

Dus… deze brief. Omdat ik u vragen wil waarom u doet wat u doet. Omdat ik u vragen wil mee te voelen met de woorden die ik schrijf. Omdat ik u vragen wil mijn wonden te erkennen en uw verantwoordelijkheid als onderdeel van de morele gemeenschap op u te nemen en bij te dragen aan goede zorg zoals jullie dat beloven. Een brief, omdat ik niet bellen kan, u niet bezoeken kan, maar voel dat ik op moet staan en mij uitspreken moet.

Ik weet niet wie u bent. Maar dit ben ik. Ik hoop van u te horen.

Groet, Dante

Dansje in de kerk

Tue, 19 Nov 2024 14:01:44 GMT

Dansje in de kerk

´De hartstochtelijke verontwaardiging van het slachtoffer wordt doorgaans gezien als een ontwrichtende kracht, die de gemoedsrust en het comfort verstoort van de omstanders die worden opgeroepen om het onrecht tegenover het slachtoffer recht te zetten´.

Toen ik de woorden van Judith Herman in haar boek ‘Waarheid, eerherstel en gerechtigheid’ las, werd ik overspoeld door verdriet voor de weg die verwonde, verontwaardigde delen in mij hebben moeten afleggen. Zij hebben gepraat als brugman, zij hebben geschreeuwd, gehuild, gebotst, gebroken, zij liepen tegen grenzen aan en er over heen, zowel hun eigen als die van anderen. Zij waren complex, te emotioneel, ingewikkeld, overdreven en gek.

Het waren ook deze delen die zich onze waardigheid als mens konden herinneren en ervoor streden die terug te krijgen. Het waren deze delen die ondanks alles wat gezegd was geloofden dat zij mochten strijden. Dat zij recht hadden. Niet voor niks gingen uitgerekend zij op zoek naar erkenning en misschien veel meer nog naar herstel van waarde. Maar zij vroegen er naar op plekken waar ze het niet konden krijgen. Op deze plekken werd ik moe, werd het donker, werd het machteloos en wanhopig.

Jaren geleden ontving ik een kaart met op de voorkant een prent van Marius van Dokkum. Een dansend meisje in de kerk voor de gevestigde orde. Zij zal hebben opgeschud, zij zal een ontwrichtende kracht zijn binnen dat systeem, maar ze lijkt vol overtuiging te dansen en haar kleur te dragen. Bij het overdenken van de woorden van Judith Herman moest ik aan dat meisje denken en wordt ze mij een voorbeeld. Met dezelfde lichtigheid, kleur en lef wil ik dansen en blijven dansen. Vragen om erkenning van wat niet gezien mag, kan of wil worden, op zoek naar eerherstel. Wie doet mee?

Foto: schilderij Marius van Dokkum - Dansje in de kerk

Let me fall

Thu, 14 Nov 2024 14:06:03 GMT

Let me fall

‘Let me fall if I must fall, the one I will become will catch me’
- Baal Shem Tov –

Deze tekst kwam ik 4 jaar geleden voor het eerst tegen. Ik was opgenomen in het ziekenhuis en voor het eerst voelde ik de ruimte van tijd die nodig was om te helen. ´Vechten tegen´ maakte plaats voor ´zorgen voor´. Ik leerde in de ruimte die ik voelde te vertragen, te verzachten, waar te nemen, te onderscheiden en beschouwen, stil te zijn.

Ik leerde samenwerken met een verdeelde binnenwereld en aan te sluiten bij wat nodig en haalbaar was. Ik begon te begrijpen dat mijn eens zo verscheurde binnenwereld verscheurd moest blijven om wat heel gebleven was heel te houden. De afwijzing van wat lelijk, ongemakkelijk, beschamend en pijnlijk was, maakte plaats voor verdriet en gemis over wat was en over wat niet was en wel had moeten zijn.

Ik leerde mij kennen op een hele andere manier dan ik in de jaren daarvoor had gedaan. Tijd leek ruimte te geven aan een deel van mij dat altijd heel gebleven was en nu om het hoekje mocht of durfde te kijken. Het leek niet langer nodig haar zodanig te beschermen dat ze niet in staat was mee te zorgen en te dragen.

Deze ervaring maakte, denk ik, dat ik bij de tekst voelde ´Het klopt!´.

De afgelopen periode heb ik een aantal keren geprobeerd over deze tekst te schrijven, maar de manier waarop ik de tekst las en dat wat de tekst met mij doet veranderde elke dag. Vaak samenhangend met de ervaringen die ik die dag of in de dagen daarvoor had gehad. De laatste maanden raakte ik vervreemd van de tekst, van mijzelf en maakte de tekst mij bang. Bang voor de diepte van de val en of ik er zou zijn om mij op te vangen.

Een tekst om over na te denken, door je heen te laten gaan en te voelen. Want hoewel niet altijd, of helemaal - of niet altijd helemaal maar soms gedeeltelijk of soms helemaal, of ik nu nog moet vallen, al gevallen ben, of op het moment val - of ik nu nog worden moet of altijd al was, met de soms intense angst voor de diepte van de val 'Let me fall if I must fall, the one I will become will catch me´.

Neem mij maar met je mee

Thu, 24 Oct 2024 14:04:00 GMT

Neem mij maar met je mee

'Neem mij maar met je mee'

Op mijn kamer in het ziekenhuis zit de geestelijk verzorger. We zijn in gesprek over dingen die ik tegenkom, dingen die mij bang en onzeker maken. We hebben het over wat van betekenis is. Wie van betekenis is en voor ik het goed en wel in de gaten had flap ik er uit: ‘Ik vraag mij af of de psychiater weet hoe groot haar betekenis is in mijn leven’.

Ik leerde haar vijf jaar geleden kennen toen ik in hetzelfde ziekenhuis opgenomen werd. Ik was gewend geraakt tijdens de vele opnames die ik daarvoor had gehad dat ik werd aangesproken op het nemen van verantwoordelijkheid en eigen regie. Ik was gewend geraakt dat ik mij eerst nog probeer te verdedigen maar inmiddels ook snel opgaf uit te leggen dat ik op mijn manier regie genomen had en nu even 'samen' nodig heb. Ik voelde mij eenzaam en alleen op plekken waar ik op hulp had gehoopt.

Samen, dat leerde ik af.

Ik moest het alleen doen, ik hoorde vaak dat ik het alleen moest doen, op eigen benen, autonoom, zelfstandig, eigen regie en ik voelde dat ik het alleen moest doen. Dat het niet lukte elkaar te ontmoeten in samen. De ander wilde vaak een probleem oplossen, ik vroeg de ander bij mij te zijn en mij te volgen. En deze psychiater deed dat. Inmiddels 5 jaar lang en vaak, als ik thuis ben, haal ik zinnen van haar aan die ze tijdens opnames tegen mij zei of beeldde mij in wat ze gezegd zou hebben. Denkend aan haar voel ik mijn waarde als mens en zie mijn eigen waarde. Ze hoeft (fysiek) niet bij mij te zijn om bij mij te zijn.

Het gesprek met de geestelijk verzorger was voorbij. Het is inmiddels lang na vijven als de psychiater voor mij staat in de keuken op de afdeling. Ik schrik er een beetje van en vraag of ik haar nog wat zeggen mag. Ze draait zich om, wacht en lacht. Ik laat mijn trillende handen zien om mijn opmerking dat ik het spannend vind kracht bij te zetten. ‘Weet je wel van hoeveel betekenis je bent in mijn leven?’. En ik word misselijk. BAM. There it is! Ik heb het gezegd, toegegeven, bekend, ik ben betrapt. Ik heb hashtag

#samen nodig. Ik vraag om samen en ik word bang. Bang dat haar reactie goed bedoeld zal zijn maar mij zo het gevoel geeft dat ik alles alleen heb gedaan en dus het verder ook alleen wel zal redden. Maar ze tikt op haar schouder en zegt: ‘Ik weet het Dante, neem mij maar met je mee’.

En eindelijk voel ik dat het mag. Eindelijk voel ik dat het kan. Eindelijk voel ik vooral ook hoe het kan.

Samen in verbinding is toelaten dat je van betekenis mag zijn.

Afbeelding: pinterest.

Beste hulpverlener

Thu, 17 Oct 2024 16:51:22 GMT

Gezien, gehoord en leren verstaan...

Beste hulpverlener,
Bijna 3 jaar geleden schreef ik je een brief. Ik was verdrietig over ervaringen die mij meer hadden geschaad dan goed hadden gedaan en boos over het gevoel dat je mij gegeven had over wie ik ben of zou zijn.

De wachtlijsten waren voor mij niet echt het probleem, ze waren er nog niet toen ik voor het eerst bij je kwam. En toen er wachtlijsten kwamen waren ze voor mij eerder een welkome vorm van therapeutisch-uitstel-gedrag. Ik had weinig vertrouwen in de daadwerkelijke betrokkenheid en vertrouwen in mijn heling. De angst voor separaties en fixaties maakten het voor mij onmogelijk om vertrouwen te hebben in jou. Ik leed onder opnames waarin verkeerde diagnoses tot niet sluitende behandelingen leidden. Ik leed onder verklaringen van mijn (vaak inderdaad onbegrijpelijk moeilijke) gedrag en onder de verwachtingen die je van mij had en ik niet waar kon maken.

Ik voelde mij gezien, vaak veel te veel. Ik voelde mij gehoord, maar ik voelde mij niet verstaan.

3 week geleden deed ik voor het eerst mee met de socialrun. Een beetje per toeval rolde ik erin, zoals velen van jullie, zo begrijp ik inmiddels. En eenmaal aangestoken, raak je er niet meer vanaf. Ik denk dat ik mij daarbij inmiddels ook alles kan voorstellen. En ben gewaarschuwd.

Er gebeurde iets bijzonders die zondag in september toen alle teams bij Fort Vechten binnenkwamen. Ineens realiseerde ik mij dat ik bij 'jou' stond. En dat we met elkaar in gesprek waren. Dat we naar elkaar lachten. Dat we voor elkaar klapten en met elkaar dansten, dat ik ook jouw tranen van opluchting mocht zien. Dat ik niet bang was of hoefde te zijn. Dat we niet hulpverlener, psychiater of cliént waren maar mensen.

Ik zag mensen die met elkaar in gesprek waren, gelijkwaardig betrokken bij één doel: inclusie. Waar in vredesnaam waren we elkaar misgelopen?

Mijn boosheid en verdriet over alles wat misgelopen is en waar we elkaar misgelopen zijn maakt plaats voor nieuwsgierigheid. Want waar vinden we elkaar dan weer? Hoe sluiten we bij elkaar aan?

Want wat ik mijn ten diepste realiseerde op die zondag middag is: ‘Ik heb jou ook niet verstaan.’

Ik hoop dat ik je opnieuw mag ontmoeten. Dat we in gesprek kunnen blijven, over en weer. Ik hoop dat we elkaar kunnen vinden en blijven vinden. Dat we nieuwsgierig kunnen blijven naar elkaar, zodat we open kunnen blijven in waar we elkaar raken of juist niet. Laten we elkaars taal leren kennen en elkaar niet alleen zien en horen, maar elkaar vooral ook leren verstaan.

Groet, Dante

In afstand nabij val ik samen

Mon, 14 Oct 2024 07:44:18 GMT

In afstand nabij val ik samen

- In afstand nabij val ik samen -

Ik ken hem al een paar jaar en had hem ook al een paar jaar niet gezien. Vier, om precies te zijn. En toch bleef ik in gedachten vaak met hem verbonden.

Hij maakte mij aan het lachen als ik boos was, hij danste met mij door de gangen van het ziekenhuis als ik verdriet had, hij voedde mij (letterlijk) en zong dan een lied. We liepen de catwalk over de tafels toen ik in mijn nieuwgekozen kleding paste. We speelden volleybal buiten in het donker en in datzelfde donker schreeuwden we lelijke woorden als ik in paniek was, hand in hand. Met de vuisten in de lucht. We spraken af dat als ik echt weer zou kunnen eten we zouden aanvallen… boven de tompoezen.

Afgelopen dagen werd ik vrij plotseling opnieuw opgenomen in dat ziekenhuis, andere afdeling.

Aanvankelijk sluimerend dreef mijn binnenwereld steeds verder bij elkaar vandaan, maar uiteindelijk als hamerslag viel ik uit elkaar. Mijn hele binnenwereld reageert zoals het dan moet reageren. Gericht op overleven, ieder op zijn eigen manier, onmogelijk samenwerkend steeds verder van elkaar vervreemd.

Gister stond ik in die donkere ziekenhuistuin. Alles in mij probeerde mij bij elkaar te houden. Door het opmerken van de frisse wind, door het luisteren naar de geluiden dichtbij en verder weg. Met de focus op de adem mijzelf vertellen dat ik dit kan. Maar ik merk ook het intense verlangen in mij om om te keren, de sonde uit mijn neus te trekken en naar huis te gaan waar anorexia mij met open armen op staat te wachten en op haar manier probeert ons bij elkaar te houden, voor mij te zorgen. Rust beloofd.

Ik zit gehurkt op het gras en vertel een verpleegkundige over mijn worsteling en over de interne paniek. Over het uit-elkaar vallen en niet meer bij elkaar krijgen als ik ineens een luide stem hoor roepen, een stem die ik herken van 4 jaar geleden: 'Barbie, barbie wat doe jij nou hier?' Met open armen en zijn witte jas loopt hij met een brede glimlach op mij af. Ik ren naar hem toe en val huilend in zijn armen.

Samen. Ik viel samen. In de nabijheid van de veilige ander viel ik samen.

Afstand en nabijheid in de zorg. Diegenen die in afstand nabij konden en durfden te zijn… van en bij hen leerde ik de affectieve verbinding aan te gaan met mijzelf en de ander. Ik leerde mij hechten en onthechten, ik leerde verdriet te dragen, en mij te laten troosten. Ik leerde mij te openen en te sluiten. Ik leerde voelen en vertrouwen. Dat ik besta.

We dansten een moment. En lachten. ´Dag Barbie, tot morgen´. ´Dag Ken, tot morgen.'

Bezielde handen

Fri, 13 Sep 2024 10:23:24 GMT

"Deze handen zijn van mij. Ze willen zorgen, troosten, geven en ontvangen."

Ik zat tegenover hem en legde mijn handen in die van hem. “Vertel eens iets over deze handen. Wat hebben ze gedaan. Wat willen ze doen?”.

Ik was een tijdje stil, terwijl ik zijn grote handen ten opzichte van die van mij in mij opnam en opmerkte hoe rustig hij mijn handen bleef dragen. Beelden van verschillende situaties en gedachten uit verschillende tijden jagen met grote snelheid in mijn binnenwereld achter elkaar aan. Een brok in mijn keel.

“Deze handen” zei ik, “hebben nare dingen meegemaakt. Ze hebben nare dingen moeten doen.”

Ik dacht aan wat ik niet lang daarvoor had geleerd over de functionele tast en realiseerde mij dat deze handen ´dingen´ waren geworden en moesten zijn. Dingen die functioneel gebruikt worden om iets te pakken, om te roeren in een pan, om een pen mee vast te houden, om mee te schrijven. Koud, zonder kleur en trillend.

“Mag ik je handen omdraaien?” vroeg hij. Hij draaide ze zorgvuldig en liefdevol om en streek met zijn rechterhand over mijn linker. “Vind je je handen mooi?” vroeg hij.

Ik keek naar mijn handen. Zag de ringen aan mijn rechterhand. De adertjes onder de huid. De nagels, die ik die ochtend had gelakt. De woorden bleven zich in mijn binnenwereld herhalen. ´Vind je je handen mooi?’. Ik zag de rimpeltjes bij de vingerkootjes, ik zag hoe deze handen langzaam meer kleur kregen. Voelde dat ze warmer werden. Het viel mij op dat het de handen van een volwassen vrouw waren geworden. Ik realiseerde mij, deze handen, ze zijn van mij!

“Deze handen”, zei ik “zijn mijn handen. Ze willen zorgen en troosten. Voelen en gevoeld worden. Ze willen welkom heten. Mijn handen konden dat niet. Ze durfden niet. Waren bang. Ik verliet mijn handen zodat ze niet konden beschadigen, maar ze konden ook niet meer geven of ontvangen”.

Nu voelde ik ook de warmte van zijn handen. Mijn handen nog altijd gedragen door die van hem. Veilig en welkom. Minder ding. Niet (meer zo) bang om te voelen en voelbaar aanwezig te zijn. Meer bezield.

Kunnen geven en ontvangen.

In de steigers

Tue, 10 Sep 2024 10:14:27 GMT

Over het nemen van verantwoordelijkheid

‘Dan moet je ze weer de verantwoordelijkheid geven’

Elke ochtend na het ontbijt luister ik een podcast tijdens de afwas. Een moment waar ik intens van geniet. Ik voel mij levend en thuis in de vroege ochtend energie.

Vanmorgen luisterde ik een podcast over DIS. Een specialist verteld wat het is en hoe het wordt behandeld. Voor mij vaak wat bevreemdend; iemand die ik niet ken, klinisch te horen praten over wat ik dagelijks vaak veel gelaagder ervaar en beleef. Ik blijf hangen bij de woorden: “Dan moet je ze de verantwoordelijkheid geven”.

Losse woorden en (on)samenhangende zinnen van vergelijkbare strekking blijven zich herhalen in mijn binnenwereld. Ik realiseer mij dat ik ben geraakt door woorden die ik vaak hoorde op momenten dat ik iets anders nodig had.
Hoewel ik de woorden begrijp, sluiten ze misschien niet altijd aan als bedoeld.

Afgelopen week liep ik op het CS. Door alle steigers, hekwerken, bouwvakkers en chaos die dat gaf kon ik de zin bijna niet zien:

“En hoe verder hij ging, des te langer was zijn terugweg”

Vanaf het moment dat ik op jonge leeftijd beschadigd raakte begon ik te bouwen. Steigers. Steigers die zich uitten in een moeilijke relatie met eten en niet eten, braken, bewegen en mijzelf uitputten. Steigers met onvoorspelbaar gedrag en een vaak onbegrijpelijke manier van (ont)hechten. Steigers die risicovol waren om te gebruiken en moeilijk voor anderen om naast te staan. Steigers die mij stil maakten of juist heel defensief. Steigers die niemand anders wilde of kon betreden en mij vaak eenzaam en geïsoleerd maakten. Steigers die niet wisten wat ze nodig hadden - maar die nodig hadden. Steigers die in paniek bijbouwden. Steigers die met alles wat het ze kostte, niet anders konden dan blijven bestaan.

Deze steigers waren voor mij noodzakelijk om, ergens in het midden en daaronder, onzichtbaar voor mijzelf en de buitenwereld, heel te blijven. Te kunnen blijven ademen, om te kunnen blijven liefhebben en verbinden. De steigers gaven stevigheid in alles wat uit elkaar viel, afleiding waar het ondraaglijk was en soms nog is. De steigers en de mensen die er op werkten deden van alles - en uiteindelijk maar één ding: ze beschermden wat heel was en onbeschadigd bleef. Ze beschermden hoop, vertrouwen en de wil tot leven.

Op de meest ondoorgrondelijke en risicovolle manier nam ik op onverantwoordelijke wijze verantwoordelijkheid en regie over mijn leven.
Hoe langer ik bouwde, hoe verder de weg terug. Maar doordát ik bouwde, wás er een weg terug.

Onverantwoordelijk gedrag kan onbegrijpelijk zijn, maar is onder omstandigheden 'nemen van verantwoordelijkheid'. Wat een ruimte gaf het toen mensen met mij op de steigers durfden te gaan staan én blijven. Langzaam kon ik zien en laten zien wat onzichtbaar was geraakt.

Nu bouw ik soms wat steigers af, bouw er toch één bij of besluit een steiger (voorlopig) te laten staan.

Ben ik op mijn weg terug. Én op weg vooruit. Verantwoord, uiteraard!

Reflectie van de ziel

Fri, 30 Aug 2024 13:56:41 GMT

Reflectie van de ziel

- The beauty we see in another soul, is a reflection of our own -

Jarenlang zag ik vele mensen die beter waren dan ik. Mooier, makkelijker ook vooral, vrolijker en succesvol. Als kind was ik gevoelig voor deze mensen die met hun natuurlijke charisma gemakkelijk door het leven leken te gaan. Alles wat ze aanraakten leek te veranderen in goud.

‘Ik wil worden als zij’, dacht ik vaak en droomde weg op wie ik wilde worden, weg bij wie ik was. Weg bij de pijn, scherven en deuken, de breuken en barsten, de rauwe randen en de rafels. Mijn eigen sprookjes dromen hield mij levend in een wereld die ik niet verdroeg, in een wereld waarin ik mijzelf niet verdroeg.

Het kostte mij jaren om in de tijd en ruimte die ontstond te kunnen verzachten en vertragen. Om te durven en kunnen kijken naar de scherven. Om anderen toe te laten bij de diepe pijn die de rouw over mijn verwonde en verloren ‘ik’ mij gaf. Om wat heel gebleven was steeds iets beter te kunnen horen en zien. Om terug te vinden wat nooit weg is gegaan, maar heeft gewacht.

En toen zat ik tegenover haar. Zoals elke week. Ik bewonderde haar. Ze was licht. Licht in haar beweging, licht in haar lach, in de manier waarop ze mij verdroeg en droeg, licht als ik mij omgeven voelde door het donker. Ik dacht terug aan hoe ik als kind waarschijnlijk tegen haar opgekeken had. Hoe ik had willen worden als zij.

Zachtjes hoorde ik het gefluister: ‘Ik wil zo worden als mij’.

Zomervakantie

Tue, 06 Aug 2024 07:00:26 GMT

Hoe was jouw vakantie?

Hoe was je vakantie?

De spanning loopt al wat op als de eerste mensen vertellen over hun vakantieplannen. Hoewel ik interesse heb in hun plannen word ik ook onrustig en doe mijn best het niet met elkaar te laten vermengen.

Nadat in 2007 mijn oom verongelukte tijdens zijn vakantie vind ik de vakantietijd een moeilijke tijd. Logeren bij mijn oom en tante was fantastisch! We plukten bramen, schreven op de houten eettafel, speelden dwarsfluit onder het viaduct, maakten vuur, zongen tijdens het koken en speelden samen muziek op onze favoriete muziek. Ik voelde mij veilig bij mijn oom en tante. Een gevoel dat ik vaker niet dan wel ervoer.

De laatste jaren was het door regels rondom eten, sporten en structuur (die niet alleen in de weg staan, maar mij ook (nog) veel opleveren) amper mogelijk een paar dagen naar een ander deel van Nederland te gaan, laat staan naar het buitenland, in een tent, zoals ik het liefst zou willen. En dus, zit ik thuis.

Veel mensen die ik normaal door de week zie, zijn er niet. En met het verdwijnen uit mijn oog, verdwijnen ze uit mijn gevoel van verbonden zijn. Alsof het vreemden voor mij zijn, moet ik ze opnieuw leren kennen als ze bij terugkomst vertellen over hun vakantie.

De structuur van de dagen zijn anders. Veel activiteiten liggen stil. Dagen vloeien in elkaar over. Er lijkt geen tijd te bestaan.

Ouders met kinderen op weg naar school en zelfs de jongeren die in groepjes midden op straat fietsen mis ik. Ik vind het moeilijk de omgeving waar ik woon te herkennen als mijn thuis.

Als ik fiets let ik nog altijd even veel op als ik over de rotonde of kruispunten wil fietsen. Soms wachtend tot er een auto komt, maar ze komen niet. Het is stiller en soms zelf stil op straat.

Steeds dieper in die voor mij onherkenbare wereld ontstaat de angst dat er geen wereld meer is. Niets meer om mij mee te verbinden. De vakantie is vooral een periode waarin een deel van mij bang is dat veiligheid sterft. Dat haar veiligheid sterft. En al die jaren wist ik niet, of kon ik niet, voor dat deel zorgen. Ik wees het af omdat het lastig was. Ik maakte haar weg. Stuurde haar met mijn vrienden en bekenden en ieder ander mee op vakantie. Weg van mij.

In de aanloop naar deze zomervakantie merkte ik dat er iets veranderd was. Hoewel nog steeds met een wat onrustig en onzeker gevoel vroeg ik haar te blijven. Niet meer tegen, maar met…

Samen zochten we, hier thuis, de plek op, zoals zij die bij mijn oom en tante had ervaren. Bramen plukken, zingen tijdens het koken, schrijven aan tafel (op de tafel vond ik net iets te ver gaan), luisteren naar de favoriete muziek en ik voegde er fotograferen aan toe, iets wat ik zelf graag doe en haar graag wilde laten zien.

Ik kijk uit naar de dag dat ik weer eens op pad kan en mij net als de bijen die ik afgelopen week fotografeerde, kan laten voeden door wat er in de vakantie op mijn pad komt. Ik neem haar dan graag mee.

Ik zie jullie graag allemaal weer na de zomer!

De taal van het lichaam

Sun, 14 Jul 2024 16:12:59 GMT

Een nieuwe taal leren

Mijn keuze te starten aan de academie voor haptonomie in Doorn was niet een erg voor de hand liggende keuze. Niet lang daarvoor had ik ontdekt hoezeer mijn lichaam traumataal sprak en hoe moeilijk het was geweest voor omstanders (inclusief mijzelf) daarbij te zijn. Toen ik dus het inschrijfformulier voor haptonomie invulde en op de verzendknop klikte wist ik eigenlijk niet wat mij ´bezielde´.

Mijn lichaam had ik jaren geleden verlaten. Mijn hoofd was bewoond, vaak veel te vol, en de ruimte in de rest van het lichaam -veel groter dan het hoofd - stond leeg. Onbezield. Tijdens de yogalessen die ik volgde in de jaren voor ik aan de academie begon, had ik compassie leren voelen voor mijn lichaam. Ik had begrepen dat mijn lichaam een verhaal vertelde en ook dat ik de taal die mijn lichaam sprak niet verstond.

Als kind leerde ik graag verschillende talen, sprak met mensen over de hele wereld en nam gretig elk nieuw woord dat ik leerde in mij op. Deze onbevangen nieuwsgierigheid verdween, alsof het er nooit was geweest, als het ging over de taal van het lichaam. Voor de taal van mijn lichaam was ik bang. Angst om te verstaan. Bang dat die ruimte gevuld zou zijn met pijn, angst, verdriet, schaamte, machteloosheid, schuld en eenzaamheid.

En dan haptonomie. Aanraken en (aan)geraakt worden. ‘Wie heeft dit bedacht?’.

Ik sta voor haar. Ze legt haar hand op mijn buik. “Oeh”, zeg ik, “dit voel ik”. Mijn hart begint te bonken, mijn benen voelen slap, de spieren in mijn buik spannen een beetje aan, mijn keel knijp dicht, ik word misselijk en begin te zweten. Ze vraagt of ze haar andere hand op mijn rug mag leggen. Mijn hele systeem doet wat het altijd heeft gedaan en doet alles om mij te beschermen. Ik voel hoe ik val uit mijn hoofd. Ik probeer de val te stoppen door luid en heel hoog te ademen. “Kom maar naar mijn hand, ik ben daar en het is oke”. De tranen vinden de weg richting haar handen eerder dan ik. Ik volg de tranen en ontmoet haar daar. Ik ontmoet mij daar.

Ik lach. Ik zucht. Ontspan. Ik ben (aan)geraakt. Ik ben thuis, heel even. In de veilige aanwezigheid van een ander en die van mijzelf. De ruimte die ik verlaten had sprak niet alleen de taal van pijn, angst, schuld en verdriet. In die ruimte vond ik ook troost, warmte, zachtheid, het verlangen en vermogen te kunnen verbinden en aanwezig te zijn. Al die tijd droeg het stilletjes het onzichtbare. De taal van mijn lichaam leer ik nu langzaam verstaan. Mijn meest eigen taal.

Ik denk dat ik nu weet wat mij bezielde. De bezielde lichamelijkheid heeft gevoeld: dit is de weg die ik wil gaan.

Shalom, salam en vrede

Wed, 10 Jul 2024 15:12:49 GMT

Shalom, vrede en salam

De laatste keer dat ik haar zag is lang geleden. Tussen nu en onze laatste ontmoeting zo’n 18 jaar, 4007 kilometer en vele gebeurtenissen. We hielden contact. Digitaal. De omstandigheden waarin we wonen verschillen op vele vlakken wezenlijk van elkaar. Maar beide bekend met gebrokenheid en verdeeldheid. Zij in haar land, ik in mijn eigen wereld.

Gister stond ik voor het centraal station in Amsterdam. Met mij een binnenwereld die ik met een uitje in zo´n grote stad niet veel plezier doe. De vele mensen, bewegingen, geuren, kleuren en geluiden doen iets in mijn lijf. Ik voel hoe ogen ´in´ mij rondkijken, angstig, op hun hoede, alert, zoekend naar een plek waar het het meest veilig voelt. Ik moet mijn best doen mijn benen te blijven voelen, om door de geluiden niet als versteend te blijven staan of alle kracht ineens te verliezen. En ik denk aan haar… En aan hoe deze voor mij ogenschijnlijk onveilige plek, de grote stad, de meest veilige is als ik denk aan waar zij vandaan komt.

Ik scan de mensen massa die voor het station alle kanten oploopt, maar vooral op mij af lijkt te komen. Van links naar rechts en terug naar links. Dan zie ik haar lopen. Zoekend ook. Samen met haar zoon. We begroeten elkaar. Alsof 18 jaar een week geleden is. We zoeken een plek waar we wat kunnen eten en drinken. In deze stad ben ik net zo goed toerist en terwijl ik samen met haar klets over van alles en nog wat laten we ons leiden door haar zoon.

We praten over de situatie daar. Over de situatie hier. Over onze persoonlijke situatie. Het valt mij op hoe bijzonder ik het vind, elke keer weer, hoe verschillende nationaliteiten met hun eigen culturele achtergronden en gewoontes voorzichtig en respectvol verkennen, aftasten. Wat is bespreekbaar en wat kan of moet onuitgesproken blijven. Het vraagt, als het over dit soort kwetsbare onderwerpen gaat, om elkaar durven aanvoelen en vertrouwen. Ik ben geraakt hoe de zorgvuldigheid en het wederzijds respect ruimte en nabijheid creëert. De afstand van jaren en kilometers vervaagd. De gebrokenheid wordt gedragen in de warmte van vriendschap. De verdeeldheid net zo aanwezig als gister, maar nu minder scherp. Het verdriet gedeeld en getroost, hier in deze stad.

Als we na een paar uur afscheid van elkaar nemen zie ik haar stralen, zoals ik dat 18 jaar geleden had gezien. We omarmen elkaar. `Shalom` zeg ik, `Salam` zegt zij, `Ik wens ons vrede’ denk ik. Ik draai mij om en loop de straat in. Mijn ogen bewegen snel heen en weer. Zoveel mensen. Wat is het luid! Ik schrik van elke beweging. Ik krijg het warm en koud. Mijn benen worden slap. Oh ja, Amsterdam. Ik pak mijn telefoon en bel een vriendin: “Hoi, ik ben in een grote mensen stad. Ik ben een beetje bang. Hoe moet ik ook alweer naar huis?’

Perspectief

Sat, 06 Jul 2024 08:20:01 GMT

Perspectief

Het moet op een dinsdagavond zijn geweest. Ik zong inmiddels al een aantal jaar, met veel plezier, mee in een klein hecht koor. De laatste maanden was bij mij van zingen geen sprake meer. Een eetstoornis had mij zo in haar greep dat ik niet voldoende energie had om mee te zingen. Andere koorleden haalden mij, zolang dat kon, elke dinsdagavond op met de auto en namen mij mee. Ik ging zitten op een stoel, te midden van de koorleden, en luisterde. Ik omgaf mij door de muziek en genoot daarvan.

Op die ene dinsdagavond draaide ze zich om. Ze zat een paar stoelen verderop en keek mij aan. Haar ogen lachten, eigenlijk lachte haar hele gezicht. Ze begon te zingen:

"But I see your true colours shining through.

I see your true colours and that's why I love you.

So don't be afraid to let them show your true colours.

True colours are beautiful like a rainbow"

Ik slikte, playbackte de woorden met haar mee en voelde mij warm worden. Een gevoel dat ik al lang niet meer uit mijzelf had kunnen halen. De thermostaat was defect, maar de warmte van emotie als ik werd geraakt deed het nog. Ik moest denken aan het kleine meisje dat ik was geweest met een grote droom. Aan hoe zij haar kleur zo trots durfde te dragen. Hoe ze vol overtuiging geloofde in wat ze wilde en ging doen:

'Later als ik groot ben, word ik psycholoog!'

Zolang ik mij herinneren kan droom ik. Dromen van wat ik wil worden, wie ik wil zijn, wat ik wil doen. Te midden van de brokken en de schade die was ontstaan werd dromen nog veel belangrijker. Het was een vlucht uit de schrale realiteit, weg bij de pijn, bij schaamte, bij machteloosheid en bij de wanhoop. Dromen gaf houvast. Ze gaven mij ruimte te blijven hopen en vertrouwen dat het ooit op een dag anders zou zijn. Dat ik mijn eigen kleuren zou gaan zien en herkennen. Het gaf zin en betekenis aan de soms ondraaglijke pijn waar ik onder leed. Het gaf perspectief.

Vaak was het met heel wazig zicht, door de stormen die zich in mijn binnenwereld afspeelden. Door de verdeeldheid over hoe die toekomst er uit moest gaan zien. Over de twijfel en de angst zichtbaar te worden, te geloven dat ik iets kan. Ik kon amper zien wat ik zag en de weg er naar toe leek steeds even ver bij mij vandaan als dat het al die keren daarvoor had gedaan. Eindeloos. Maar dat er perspectief was, was voldoende.

Perspectief gaf mij lucht om te ademen. Gaf mij een plek waar ik mij veilig voelde. Het inspireerde mij te blijven bij wat ik te doen had, ook als ik niet wist waarom en waarvoor. Perspectief gaf kleur. En ondanks alles, zo weet ik nu, net als de vrouw die op die dinsdagavond voor mij zong, was en ben ik altijd omringt gebleven door mijn eigen kleuren.

Aansluiten

Fri, 05 Jul 2024 10:27:48 GMT

Aansluiten

Anselm Grün, een benedictijns monnik uit Duitsland, die vele boeken schreef die in verschillende talen zijn uitgegeven, werd in een interview ooit eens gevraagd waar zijn succes vandaan kwam.

“Ik haal de mensen op waar ze zijn”, antwoordde hij.

Ik las het interview jaren geleden, deze zin is mij altijd bijgebleven. Aansluiten.

Vaak heb ik het gevoel gehad en gekregen dat ik ergens naar toe moest, maar ik wist niet waar of hoe. Dat ik iets begrijpen moest, maar ik begreep niet wat. Daar waar mensen naar mij toekwamen en mij mee namen, mij uit konden leggen in mijn taal, mijn soms kinderlijke vragen zonder oordeel beantwoordden, daar liep ik mee en verkende de nieuwe ervaringen, de nieuwe plekken, leven en ook mijzelf.

Aansluiten, betekent ook dat ik aansluit bij waar ik ben. Dat, hoewel ik vol ideeën, plannen en dromen zou willen ‘gaan’, aansluit bij de pijn, bij het verdriet, bij mijn pijn en verdriet, bij de rouw en bij de uitputting van mijn lijf als het niet voldoende binnenkrijgen kan, als er te veel energie is verbruikt, na moeilijke gesprekken die niet alleen emotioneel, maar ook fysiek een aanslag doen op mijn lijf.

Aansluiten is voor mij iets anders dan accepteren. Aansluiten betekent handelen vanuit de plek waar ik ben, letterlijk en figuurlijk. Aansluiten betekent soms (ver)dragen dat ik het niet accepteren kan. Dat, na de eerste koffie in de ochtend, mijn dag al voorbij mag zijn, in de hoop en de verwachting dat het morgen weer beter is. Aansluiten betekent ontmoeten en verbinden, met en bij alles wat is.

Tekening gemaakt door: merla.tori

Zelfzorg

Fri, 05 Jul 2024 10:19:27 GMT

Zorg en zelfzorg

- I ignored it, I rejected it, now I use my body to heal -

Een aantal jaar geleden was het zoeken wat aan beweging en sport nog verantwoord was. Ik had beweging nodig om mij goed te voelen, maar het was dwangmatig en er waren zorgen over mijn gezondheid. Ik liet mij adviseren door mijn huisarts, bij wie ik wekelijks gesprekken had, en begon met yoga. Ik genoot van de beweging die ik kon maken en hoewel ik de eerste lessen erg gericht was op alles zo goed mogelijk te doen, liet ik mij al snel raken door de zachtheid die ik in yoga vond.

Het duurde niet lang toen ik tijdens de ontspanning aan het einde van een les mijn lichaam voelde. Ik voelde mijn benen, mijn bekken, mijn rug op de grond. Ik voelde mijn armen, mijn schouders en achterhoofd. Ik voelde mijn gezicht.

Tranen liepen over mijn wangen. Ik heb een lichaam! En wat heb ik mijn lichaam aangedaan?

Ik werd geraakt door het geduld dat mijn lichaam had gehad met mijn vaak meedogenloze wilskracht en vechtlust die een vorm van zelfzorg waren geweest en nog altijd zijn, maar waar ik ook onder leed. Ik werd geraakt door de ervaring dat mijn lichaam mij zonder verwijt verwelkomde in mijn wens beter voor haar te gaan zorgen en mij tijd gaf haar te leren kennen.

Zelfzorg begon inhoud en betekenis te krijgen toen ik mijn lichaam begon waar te nemen. Soms even. Aanvankelijk voelde ik niks, ik herkende de signalen niet, maar werd nieuwsgierig en voelde mij verantwoordelijk voor de zorg voor wat zo lang afgewezen en verwond was geraakt. Voor wat zo lang niet had mogen en kunnen bestaan.

Met de zorg voor mijzelf, die in de jaren steeds meer ging omvatten dan alleen de zorg voor mijn lijf, kwam ook gevoel voor pijn, voor vermoeidheid, voor de uitputting. Het paste niet in mijn plan en met veel moeite lukte het mij soms nog te luisteren, maar veel vaker keerde ik mijzelf de rug toe en liep hetzelfde pad dat al jaren zo bekend was geweest.

Daar waar ik niet meer in staat was de zorg voor mijzelf te dragen had ik vrienden en behandelaren die de zorg tijdelijk van mij overnamen. Die liefdevol en geduldig mij bleven aanmoedigen, taken voor mij deden of met mij droegen dat het een dag niet was gelukt. Van mij vroeg het ontvankelijk te zijn voor de hulp en ondersteuning. Van mijn naasten vroeg het draagkracht, creativiteit en vertrouwen dat ik, zodra het kon, het zelf weer zou doen, samen.

Vanmorgen liep ik hard in het bos. Tijdens het hardlopen moest ik er aan denken. Aan de zelfzorg en aan de zorg. Dat ze beide nodig zijn.

Terwijl ik de hoek omrende zag ik haar, de uil, die elke dag op dezelfde plek verscholen zit in een boom. Ik had haar lang niet gezien. Ze spreidde haar vleugels en vloog een paar meters voor mij, tot ze niet meer zichtbaar was.

En ik dacht… zorg komt overal vandaan!